Toledo behoort tot de oudste en meest karaktervolle steden van Spanje. De beroemde stad van de drie culturen - christelijk, joods en islamitisch - ligt majestueus en uiterst fotogeniek op een heuvel boven de rivier de Tajo. Al in de Romeinse tijd werd hier een fort gebouwd en de Visigoten maakten Toledo later tot hun hoofdstad. In de middeleeuwen groeide de stad uit tot het religieuze hart van katholiek Spanje en keizer Karel V verhief Toledo zelfs tot hoofdstad van zijn wereldrijk. Al deze historische lagen maken Toledo tot één groot openluchtmuseum dat opmerkelijk goed bewaard is gebleven. Voeg daar de traditie van zwaarden, zilversmeden en lokale zoetigheden aan toe, en je begrijpt waarom een wandeling door de nauwe steegjes voelt als een reis door de tijd.
Toledo: stad van de drie culturen
De geschiedenis van Toledo reikt terug tot de bronstijd. Ruim voor het begin van onze jaartelling fungeerde de stad al als hoofdstad van de Iberische stam der Carpetanen. In 193 v.Chr. werd Toledo door de Romeinen veroverd, die hun stempel drukten op de stad met onder meer een aquaduct, waarvan restanten bewaard zijn gebleven. Na de val van het Romeinse Rijk groeide Toledo uit tot de hoofdstad van Visigotisch Spanje (534-711). Uit deze periode dateren verschillende kerken, waaronder de nog altijd te bezoeken Iglesia de San Román.
Met de komst van de Moren in 711 brak een periode van economische en culturele bloei aan. Toledo ontwikkelde zich tot een belangrijk handelscentrum waar moslims, joden en christenen gedurende eeuwen relatief vreedzaam samenleefden. In 1035 werd de stad zelfs een zelfstandig taifa-koninkrijk, dat profiteerde van een rijk wetenschappelijk leven en een florerende economie. Vooral de wapenfabricage en wolproductie zorgden voor welvaart; het beroemde Toledo-staal staat tot op de dag van vandaag symbool voor kracht en kwaliteit.
In 1085 werd Toledo heroverd door Alfonso VI, met hulp van de legendarische El Cid. Op dat moment bevond de stad zich op een cultureel en intellectueel hoogtepunt. Binnen enkele jaren werd Toledo hoofdstad van Castilië en ontwikkelde het zich tot het kerkelijke centrum van Spanje. Na de val van Granada in 1492 kwam echter een einde aan de religieuze tolerantie. De definitieve neergang volgde in 1561, toen Filips II Madrid tot hoofdstad maakte.
El Greco - Toledo's beroemdste inwoner
Toledo kende door de eeuwen heen vele invloedrijke inwoners, maar geen enkele is zo iconisch als de Griekse schilder Domenikos Theotokopoulos, beter bekend als El Greco. Hij werd in 1541 geboren op Kreta en arriveerde in 1577 in Toledo voor het schilderen van een altaarstuk. Hij zou de stad nooit meer verlaten. Zijn werk, veelal religieus van aard, wordt gekenmerkt door langgerekte figuren, intense kleuren en een sterk emotionele lading.
Een van zijn bekendste werken, El Espolio (De ontkleding van Christus), is te bewonderen in de kathedraal van Toledo. Opvallend zijn het felrode gewaad van Christus en de soldaat in eigentijdse Spaanse kleding - een gedurfde keuze die destijds tot discussie leidde en zelfs bijna tot het afketsen van de verkoop. Uiteindelijk kreeg El Greco toch zijn gelijk, en zelfs een hogere vergoeding. Hoewel hij tijdens zijn leven vooral werkte in opdracht van kerkelijke en stedelijke autoriteiten, kwam zijn internationale erkenning pas eind 19e en begin 20e eeuw, toen kunstenaars als Pablo Picasso zich door hem lieten inspireren.
Kathedraal en Alcázar
Midden in het historische centrum, verscholen in een wirwar van straatjes, verrijst de indrukwekkende gotische Catedral de Santa María. Na Sevilla is dit de grootste kathedraal van Spanje. De bouw nam maar liefst 267 jaar in beslag en vond plaats op de locatie waar eerder zowel een Visigotische kerk als een Moorse hoofdmoskee stonden. Binnen wacht een overweldigende schatkamer vol kunst en pracht, met werken van onder anderen El Greco en Goya.
Op korte loopafstand ligt het volgende monumentale icoon van Toledo: het Alcázar. Dit massieve bouwwerk torent hoog boven de stad uit en is al van verre zichtbaar. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog werd het zwaar beschadigd, toen nationalistische troepen zich hier verschansten en het gebouw werd gebombardeerd. Wat je vandaag ziet, is een zorgvuldig gerestaureerd Alcázar. In deze omgeving stuit je ook op de vele zwaardenwinkels die herinneren aan de glorietijd van Toledo als Europees centrum van zwaardproductie in de 15e tot en met de 17e eeuw.
De Joodse wijk
In het zuidwesten van Toledo ligt de sfeervolle Joodse wijk. 's Avonds worden de historische grenzen subtiel gemarkeerd met verlichting in de vorm van davidsterren op het plaveisel. Voor de verdrijving van de joden in 1492 telde Toledo maar liefst twaalf synagogen. De bekendste is de Sinagoga Santa María la Blanca uit 1180, tegenwoordig een kerk, maar nog altijd duidelijk herkenbaar aan haar Hebreeuwse en Moorse elementen.
Een andere belangrijke synagoge is de Sinagoga del Tránsito, gebouwd tussen 1357 en 1363. Hier is nu het Sefardisch Museum gevestigd, dat het verhaal vertelt van de joodse gemeenschap in Spanje. In deze wijk bevinden zich ook meerdere locaties die verbonden zijn met El Greco, waaronder het Museo del Greco. In de nabijgelegen Iglesia de Santo Tomé hangt zijn beroemdste schilderij: El entierro del Conde de Orgaz.
Een mooie afsluiting van een wandeling door de Joodse wijk is de afdaling naar de Puente de San Martín. Deze 14e-eeuwse brug met vijf bogen en een indrukwekkende overspanning van 40 meter was voor zijn tijd een technisch hoogstandje en behoort tot de meest emblematische plekken van Toledo.