Vitoria-Gasteiz, de relatief onbekende provinciehoofdstad van Baskenland, oogt eerder ingetogen Spaans dan uitgesproken Baskisch. De stad werd meermaals bekroond om haar duurzame stadsontwikkeling en geldt als een van de groenste steden van Europa. Dat merk je direct: brede lanen, verzorgde parken en een compacte binnenstad waar alles op loopafstand ligt. In de sfeervolle straten van het historische centrum schuif je moeiteloos aan voor een ronde pintxos, zonder de drukte die je in andere Baskische steden aantreft. Bovendien ligt Vitoria strategisch ten opzichte van interessante uitstapjes, waaronder het prestigieuze wijngebied Rioja Alavesa, dat deels op Baskisch grondgebied ligt en uitnodigt tot proeven en ontdekken.
Hoge levenskwaliteit met nog weinig toeristen
Dankzij de vele parken en het innovatieve 'groene gordel'-project werd Vitoria-Gasteiz uitgeroepen tot European Green Capital. De stad combineert stedelijke voorzieningen met een bijna dorpse rust en behoort structureel tot de Spaanse steden met de hoogste levenskwaliteit. Wie het groene karakter echt wil ervaren, maakt een wandeling of fietstocht langs de rand van de stad, waar natuurgebieden naadloos overlopen in woonwijken. Voor reizigers is Vitoria een verademing: internationale bezoekers zijn hier nog altijd in de minderheid. Dat betekent authentieke bars, ontspannen terrassen en pintxos die kwalitatief nauwelijks onderdoen voor die in San Sebastián of Bilbao. Opvallend is bovendien de gematigde uitstraling van de stad; uitingen van uitgesproken Baskisch nationalisme zijn hier minder prominent aanwezig dan elders in de regio.
Fijn historisch centrum
Benader Vitoria via het Casco Antiguo, het middeleeuwse hart dat hoog boven de modernere wijken uittorent. Zie je op tegen de klim, dan bieden roltrappen uitkomst - efficiënt en typisch Baskisch pragmatisch. Boven wacht een netwerk van smalle straatjes die de amandelvorm van de oorspronkelijke stad volgen. Hier vind je onder meer de gotische kathedraal Santa María uit de 13e eeuw, die jarenlang gerestaureerd werd en inmiddels deels toegankelijk is voor bezoekers. Pleinen, stadspaleizen en kleine musea wisselen elkaar af, waardoor het centrum compact maar rijk aan details aanvoelt. Sluit je wandeling af op de levendige Plaza de la Virgen Blanca, waar bewoners elkaar ontmoeten en de stad haar ontspannen karakter toont.
Omgeving van Vitoria-Gasteiz: wijn, erfgoed en landschap
Een verblijf in Vitoria-Gasteiz is niet compleet zonder de directe omgeving te verkennen. Ten zuiden van de stad ligt de Rioja Alavesa, het Baskische deel van de wereldberoemde Rioja-streek. Binnen een half uur rijd je tussen glooiende wijngaarden, middeleeuwse dorpen als Laguardia en architectonisch gedurfde wijnhuizen waar traditie en design hand in hand gaan. Proeverijen geven inzicht in de krachtige tempranillo's waarvoor de streek bekendstaat, vaak begeleid door lokale kazen en seizoensgerechten. Het is een landschap dat uitnodigt om te vertragen: uitzichtpunten over zeeën van wijnranken, kleine dorpspleinen en kelders waar generaties lang kennis werd doorgegeven.
Maar de omgeving van Vitoria biedt meer dan wijn alleen. Ten westen van de stad, in Nanclares de la Oca, ligt het Centro de Interpretación del Románico en Álava. Dit moderne interpretatiecentrum vormt een inhoudelijk startpunt voor wie de romaanse kerkjes en kloosters van Álava wil ontdekken. Verspreid over het platteland liggen tientallen bescheiden maar verfijnde monumenten, vaak in kleine dorpen waar de tijd traag lijkt te bewegen. Combineer zo'n culturele route met een wandeling in het natuurgebied rond de stuwmeren van Ullíbarri-Gamboa of een rit door de bergen van het Parque Natural de Gorbeia, en je begrijpt waarom Vitoria-Gasteiz strategisch én inhoudelijk een sterke uitvalsbasis is. Stad, wijn en erfgoed liggen hier op comfortabele afstand van elkaar - zonder massatoerisme, maar met karakter.